به بهانه تئاتر سقراط: گفت و گو به عنوان شیو ه ای از اندیشیدن

در هفته گذشته به همراه تعدادی از دوستان عزیزم شاهد اجرای تئاتر سقراط در تالار وحدت بودیم.نمایشنامه این تئاتر را حمیدرضا نعیمی نگاشته بود و تعدادی از هنرمندان توانمند از جمله فرهاد آییش و لادن مستوفی ، آن را با هنرمندی تمام اجرا نمودند.دیدن این تئاتر برای من بهانه ای شد تا درباره “گفت و گو” بنویسم.

یکی از مهم ترین شیوه های ارتباطی، استفاده از کلام است.ما در طی روز بارها با دیگران مکالمه(conversation)  می کنیم.خیلی اوقات هدف از این کار فقط ایجاد ارتباط و تعامل اجتماعی با دیگران است. هم چنین در طی روز یا هفته درباره موضوع یا موضوعاتی خاصی با هم گفت و گو(dialogue) می کنیم.خیلی اوقات، این گفت و گو به هدف انتقال اطلاعات با یکدیگر یا متقاعد سازی طرف مقابل درباره نظر خود انجام     می پذیرد.

وقتی از “گفت و گو” به عنوان شیوه ای از اندیشیدن یاد می کنم ، منظورم نه مکالمه است و نه “گفت و گو”!!

سقراط این اندیشمند و فیلسوف نامدار یونانی به جهات مختلفی صاحب شهرت است و یکی از آنها شیوه ی دیالکتیکی او در گفت و گو کردن است.در آن دوران سوفسطائی ها نفوذ زیادی بین جوانان آتنی داشتند و به آنها سفسطه و فن جدل آموزش می دادند. آنها خود را دانشمند ترین وعالم ترین مردمان می خواندند.روش عملی سقراط برای مبارزه با چنین اشخاصی این بود که با یکی از آنها(سوفسطائیان) وارد گفت و گو می شد و می کوشید تا از او افکارش را درباره موضوعی خاص بیرون بکشد. آن شخص در ابتدا فکر می کرد که حقیقت را می شناسد و به آن آگاه است.

سقراط گفتگو را به شیوه پرسش و پاسخی شروع می کرد و در آغاز خود را با آن چه شخص مقابلش می گفت، همراه نشان می داد. ممکن بود این گفتگو به طول بینجامد، اما سر انجام بحث را به جایی می رساند که شخص مقابل به نادانی خود پی می برد؛ یعنی به این نتیجه می رسید که حقیقتا هیچ چیزی نمی داند و به این صورت، سقراط به او می فهماند که اعتراف به نادانی ، بزرگترین دانش است.این روش، روش دیالکتیکی نام گرفت. وی اولین کسی بود که این شیوه را در بحث های فلسفی به کار برد و به همین دلیل، روش دیالکتیک را به نام او، دیالکتیک سقراطی می خوانند.

به تعبیر امروزی “گفت و گو” وقتی شیوه ای از اندیشیدن می شود که به شکل یک گفتمان(discourse) نمایان شود. در این صورت طرفین گفت و گو “می دانند که چیزی نمی دانند!”  و برای پذیرش آرا و نظرات متفاوت و متکثر آمادگی ذهنی دارند و برای فهم مبانی فکری و پیش فرض های ذهنی طرف مقابل تلاش می کنند و به شیوه پرسش و پاسخی و با کمک یکدیگر معانی و مفاهیم مشترک را ایجاد می نمایند.

لازمه چنین شیوه ای از” گفت و گو” ، پرهیز از بحث و جدل ، گوش دادن خوب و فعال به دیگران و ایجاد تعادل بین پرسشگری و تدافع است.

اگر به طور پیشینی بر این باوریم که حقیقت نزد ماست و قصدمان از “گفت و گو” صرفا اثبات نظر خود به دیگری و اقناع او می باشد، دیگر به حضورطرف مقابل نیازی نیست، بهتر است در این صورت با آیینه گفت و گو کنیم!

2 دیدگاه در “به بهانه تئاتر سقراط: گفت و گو به عنوان شیو ه ای از اندیشیدن

  1. ” پرهیز از بحث و جدل ، گوش دادن خوب و فعال به دیگران و ایجاد تعادل بین پرسشگری و تدافع ”
    ممنون از توضیحات خوبتون

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *