وقتی که پیش بینی های دوپامین درست از آب در می آید!!

اولین روز زمستان 91 در جمع گرم و صمیمی جمعی از عزیزان در موسسه توانگری طوبی ، دومین جلسه از کارگاه تصمیم گیری برگزارشد.دراین جلسه که حدود سه ساعت بود به مباحث و موضوعات زیر پرداختیم:

– خطاها و تله های تصمیم گیری که بخش عمده ای از جلسه را به خود اختصاص داد.

– شخصیت و تصمیم گیری با تکیه بر تیپ شناسی شخصیتی (MBTI)

– یک بازی دونفره کوتاه با تاس و بحث درباره آن

– مغز و تصمیم گیری

جلسه خیلی خوبی بود و دوستان حاضر درجلسه بسیار مشتاق و فعال بودند.در این جا نمی توان کل این نشست را خلاصه کرد اما گزیده هایی را مرور می کنم:

1) ما سود کم و قطعی را از سود بیشتر و احتمالی بیشتر برمی گزینیم به طور مثال یک سود قطعی 10 میلیون تومانی جذاب تر از یک سود احتمالی(50 درصدی) 30 میلیون تومانی است!

2) احساس ما از سود و زیان مساوی بسیار متفاوت است به طور مثال احساس ناراحتی ما از یک ضرر 10 میلیون تومانی چند برابر احساس شادمانی ما از یک سود 10 میلیون تومانی است.به همین دلیل در ارزیابی پیامدهای احتمالی یک تصمیم باید ضریب بالاتری برای پیامد های منفی در نظر بگیریم! شاید گمان کنید که این به نوعی ترویج حس بدبینی است اما باید بگویم که ما آدمیان متاسفانه وقتی تصمیمی می گیریم معمولا زیادی خوش بین           هستیم و معمولا به نتایج خوب بیش ازنتایج بد فکر می کنیم!

3) آن چه که ما آنها را خطا های ادراکی یا خطا های تصمیم گیری می نامیم در واقع از یک منظر دیگر آنها میانبرهای ذهنی هستند که در تصمیم گیری سریع می توانند به ما کمک کنند. ببینید برای باقی ماندن نوع بشر و حفظ گونه بشر، خلقت ما را به مغزی مجهز کرده است که قابلیت الگو ، مدل و کلیشه سازی دارد. این الگوهای ذهنی به ما کمک می کنند که به ویژه در مواقع تهدید و خطر خیلی سریع تصمیم بگیریم. اما گویا این سیستم مغزی برای اجداد دورما که در جنگل یا غار زندگی می کردند خیلی بیشتر به کار می آمد! و در روزگار مدرن این سیستم مغزی سریع که البته برای حفظ بقا خوب و لازم است گاهی اوقات کژکارکرد دارد و مارا به خطا می اندازد! در هر حال باید ممنون از خلقت خود باشیم چرا که اول بقا و سپس ارتقا مهم است! به هر حال این خطاها و میانبرهای ذهنی دو روی یک سکه هستند. خطاهایی مثل کلیشه سازی، اثر هاله ای، اثر مقایسه ای، خطای زمینه ای، مقایسه با گذشته، اثر منسانی، اثر تقدم و تاخر و……….

4)مغز آدمی به گونه­ای تکامل نیافته است که در تفکر متعالی و خودآگاه بهترین باشد بلکه به گونه­ای تکامل یافته است که در انجام هر کاری که خارج از محدوده خودآگاه، بهترین باشد! و آن را تا حد امکان به طور خودکار و از سر عادت و بدون تلاش زیادی انجام دهد. مغز در حس کردن الگوها و عمل کردن بر اساس عادت و در جهت این الگوها بسیار خوب است. اما خبر خوب این است که ما می­توانیم بر این مرکز غلبه کنیم. مغز ما همچنین به گونه­ای تکامل یافته است که یک قشر پیش­پیشانی (PFC) بزرگ دارد. که می­تواند از بالا به پایین عمل نماید و بر مرکز عادت غلبه نماید و به طور توجهی رفتار را کنترل نماید این خبر خوبی است اما خبر بد این است که اگر چه قشر پیش­پیشانی بسیار قوی است ولی ظرفیت محدودی دارد و به سادگی مختل می­شود به ویژه اگر فرد مضطرب، دچار کم­خوابی یا به هر دلیلی خسته و رنجور باشد، توانایی این قشر مغز برای تمرکز و مداخله بسیار کاهش می­یابد.

5)دوپامین در هسته تمایلات و نیازهای حیاتی ماقرار دارد و دوپامین است که انگیزه لازم را برای انجام هر کاری در ما ایجاد می‌کند. این مکانیزم در مرکز پاداش مغز بدوی، میلیون‌ها سال است که آنجا قرار گرفته و تغییر نکرده است. موش‌ها، انسان‌ها—درواقع همه پستانداران—در این مورد بسیار شبیه به هم هستند.پشت بسیاری از تمایلات ما دوپامین قرار دارد.خرید، بازی و سایر فعالیت‌هایی که به ظاهر بی‌ارتباط به هم می‌رسند: خرید می‌روید: دوپامین.، بازی‌های کامپیوتری: دوپامین.، سیگار می‌کشید: دوپامین.  این ها تقریباً متفاوت در مغز عمل می‌کنند اما همه آنها دوپامین شما را بالا می‌برند.

6)در واقع اگر ما بطور خلاصه تصمیم گیری را شامل سه مرحله جمع آوری گزینه ها،ارزیابی گزینه ها و انتخاب نهایی بدانیم در این مرحله پایانی سیستم پاداش مغز ما به طور جدی و ناخودآگاه یا نیمه خودآگاه وارد عمل می شود و با توزیع ناقل شیمیایی دوپامین به ما می گوید که این گزینه خوب است ، برش دار! ببینید اگر دارید تصمیمی می گیرید که روشن و واضح نیست و مدت هاست که وقت تلف می کنید! کافی است کمی به سیستم پاداش خود، پاداش بدهید!! مثلا نتایج شیرین آن تصمیم را برای مغزتان آشکار کنید یا همراه تصمیم خود کمی شکلات بخورید!!!! شاید تعجب می کنید ولی تمام تبلیغات تلویزیونی با ما همین کار را می کنند!!
دوستانی که در این کارگاه بودند؛ می دانند که این جلسه را جدن، این جا نمی توان توضیح داد. باید باشید و با هم گفت و گو کنیم ، ببینید، بشنوید و با هم بحث کنیم تا این موضوع جالب و کاربردی برایتان قشنگ جا بیفتد.
 

12 دیدگاه در “وقتی که پیش بینی های دوپامین درست از آب در می آید!!

  1. جناب دكتر شيرزاد

    اين دو جلسه اي كه افتخار داشتم تا از محضرتون در خانه توتنگري استفاده بكنم ، واقعا خيلي برام جالب و از اون مهمتر خيلي برام مفيد بود. اون كتاب كه در مورد سيستم پاداش مغز معرفي كرده بوديد را هم پيدا كردم و افتادم به جونش

    هميشه برقرار باشيد و پاينده

  2. سلام اقاي دكتر امكان داره كتابي رو كه در مورد سيستم باداش مغز در دوره معرفي كرديد و كلا كتب مفيدي كه در اين زمينه هست رو بفرماييد خيلي ممنون شاد سالم و موفق باشيد.

  3. آقای دکتر،
    قبل از هر چیز به خاطر مطالب مفید و بسیار جالبتان از شما متشکرم.
    مابین صحبت هایتان در جمعه گذشته سرکلاس، به مطلبی اشاره کردید:
    “گفتید اگر فکر می کنید چیزی میتواند حس بهتری به شما بدهد آن را به همراه خود داشته باشید.
    در آن لحظه من یاد ماجرایی از دختر خاله ام افتادم.
    این مطلب مال 6-7 سال پیش است. دختر خاله من 2 سال از من کوچیکتر است، یادم هست امتحان سختی داشت در دانشگاه، دو بار این درس را افتاده بود، یکبار به من گفت می توانی وقت بگذاری با من کار کنی؟ من هم قبول کردم، تقریبا یک روز تمام داشتیم با هم درس کار میکردیم، هنگام توضیح دادن احساس کردم درس را خوب بَلد است اما اعتماد به نفس ندارد. من هم ترفندی زدم.
    پدرم خودکاری به من داده بود که دوستش می داشتم و همیشه همراه خودم داشتمش. خودکار را به او دادم و گفتم این خودکار شانس می آورد. هر امتحانی که با این خودکار بدهی قبول می شوی!
    باور کرد… رفت و امتحانش را با نمره خوب قبول شد. قیافه سرشار از شادیش را هنوز به خاطر دارم.
    بعد از آن هرگز خودکار را به من پس نداد.. فقط و فقط برای امتحاناتش از آن استفاده می کرد!!و جالب اینجا بود که بعد از آن هرگز در هیچ درسی نیفتاد!!!
    هرگز باور نکرد این خود او بوده است که توانسته است از پَس امتحاناتش بربیاید نه خودکار..
    نمیدانم واقعا مغز قابلیت قبول چیزهای غیر واقعی را چگونه می تواند به این شکل داشته باشد!؟

    • خیلی جالب بود
      در واقع احساس موفقیت می تواند ما را به موفقیت برسانداز همین روست که هر چیز واقعی ، تخیلی یا حتی توهمی!! که در ما احساس مثبتی ایجاد کند، می تواند به ما سوخت روانی لازم برای رسیدن به موفقیت را می دهد.این همان فریبی است که گفتم ما می توانیم به سیستم پاداش مغزی خود بدهیم.

      • واقعا عملکرد مغز خیلی جالب و متحیر کننده است.
        کاش این هفته هم تشریف بیاروید، تا ما بتونیم بیشتر از صحبت های ارزنده تان استفاده کنیم آقای دکتر..

        • ممنونم از توجه و محبت شما
          علاقه شما به این موضوع من رو بیشتر دلگرم میکنه
          پاداش توجه شما را به حافظه ام سپردم تا سیستم پاداش مغزم ناخودآگاه از اون استفاده کنه و من رو به دانستن بیشتر تشویق کنه!!
          شاد و پر انرژی و تندرست باشید

  4. سلام دکتر
    بنده توفیق حضور در کارگاه شما رو نداشتم
    اما با توضیح شما و توضیحات کامل و جامع در صفحه ی اصلی ، استفاده کردم
    تجربه ی خودکار که سرکارخانم در بالا اشاره کردند برای بنده هم اتفاق افتاده است
    پرسش ایشان و پاسخ شما دریچه ی نگاه دیگری رو درباره ی مغز برای بنده ایجاد کرد
    همین نکته هم بسیار مفید بود
    باتشکر

  5. سلام

    متاسفانه من نتونستم تو جلسات شما شرکت کنم، مطالبتون خیلی جالب بود، همیشه وقتی دلایل علمی پشت کارام میبینم خیلی لذت میبرم
    خیلی عالی بود، به خصوص مطالب جلسه دوم

  6. بازپینگ: گزاره‌ها » لینک‌های هفته (۱20)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *